در هر سیستم تأسیساتی و صنعتی، لولهها به مثابه رگهای خونی بدن عمل میکنند. اما آنچه پایداری، ایمنی و طول عمر این شریانها را تضمین میکند، تجهیزات نگهدارنده یا همان کلمپهای لوله هستند. کلمپ یا بست لوله، فراتر از یک قطعه اتصالدهنده ساده است. این قطعات وظیفه دارند وزن لولههای معلق را تحمل کرده، بارهای وارده را به سازه اصلی ساختمان منتقل کنند و از لوله در برابر ارتعاشات و جابجاییهای ناخواسته محافظت نمایند. انتخاب اشتباه یک کلمپ میتواند منجر به افتادگی خط لوله، شکستگی اتصالات و خسارات سنگین شود. در این مقاله به بررسی دقیق انواع کلمپ، کاربردها و معیارهای انتخاب آن میپردازیم. همراه ما باشید.
نقش کلمپ در سیستمهای پایپینگ
کلمپهای لوله که میتوان آنها را به عنوان اتصالات دایرهای یا نیمدایرهای پیچ و مهرهای تعریف کرد بخشی از انواع اتصالات پلی اتیلن می باشند. این اتصالات با احاطه کردن محیط لوله، آن را به سایر اجزای مونتاژ (مانند رادهای آویز، ساپورتهای دیواری یا سقف) متصل میکنند. این تجهیزات در طیف وسیعی از صنایع، از لولهکشی آب و فاضلاب ساختمانها گرفته تا پتروشیمیها و نیروگاهها، برای حمایت از لولههای معلق و تثبیت لولههای رایزر استفاده میشوند. هدف نهایی استفاده از کلمپ، توزیع مناسب بار و جلوگیری از تنشهای متمرکز بر روی بدنه لوله است.
دستهبندی تخصصی انواع کلمپ لوله
بسته به هدف پروژه، جنس لوله، سیال درون آن و شرایط محیطی، طیف گستردهای از کلمپها طراحی و تولید شدهاند. شناخت دقیق این مدلها به مهندسان و مجریان کمک میکند تا انتخابی مهندسی و مقرونبهصرفه داشته باشند.
۱. کلمپهای قابل تنظیم و عمومی
این دسته از کلمپها که اغلب از فولاد، پلاستیک فشرده یا آلومینیوم ساخته میشوند، انعطافپذیری بالایی در نصب دارند. ویژگی بارز آنها قابلیت تنظیم قطر دهانه است که اجازه میدهد کلمپ مطابق با قطر خارجی لوله سفت یا شل شود. این ویژگی باعث میشود تا بتوان از یک سایز کلمپ برای بازهای از لولهها استفاده کرد که این امر در پروژههای بزرگ به مدیریت موجودی انبار و کاهش هزینهها کمک شایانی میکند.
۲. کلمپهای بالشتکی (عایقدار) و جلوگیری از خوردگی
یکی از چالشهای اصلی در لولهکشی، خوردگی گالوانیکی است که در اثر تماس مستقیم دو فلز غیرهمجنس (مثلاً لوله مسی و کلمپ آهنی) ایجاد میشود. کلمپهای بالشتکی دارای یک لایه داخلی از جنس لاستیک معمولاً EPDM هستند که ضمن جلوگیری از تماس فلز با فلز، نقش عایق صوتی و لرزشگیر را نیز ایفا میکنند. هنگام انتخاب این کلمپها، توجه به دمای سیال عبوری بسیار حیاتی است، زیرا متریال لاستیکی باید توانایی تحمل حرارت لوله را داشته باشد تا در طول زمان خشک و شکننده نشود.
۳. کلمپهای صلب و سخت
این کلمپها که ساختاری ساده اما بسیار مستحکم دارند، معمولاً از فولاد یا آهن ساخته میشوند و برای تحمل بارهای سنگین طراحی شدهاند. آنها در دو نوع تکبدنه و دو تکه در بازار موجود هستند و فرآیند پیچکاری آنها ساده است. کلمپهای صلب گزینهای ایدهآل برای نقاطی هستند که نیاز به فیکس کردن کامل لوله و جلوگیری از هرگونه حرکت وجود دارد.
۴. یو بولتها
یو بولتها شاید شناختهشدهترین نوع بست لوله باشند که شکلی شبیه به حرف U انگلیسی دارند. این قطعات به طور گسترده برای لولهکشیهای با قطر کم و متوسط استفاده میشوند. با این حال، باید توجه داشت که برای لولههای با قطر بسیار بزرگ (معمولاً بیش از ۸ اینچ)، کاربرد یو بولتها کاهش مییابد، زیرا با افزایش سایز لوله و بار وارده، توزیع نیرو در یو بولت ممکن است به درستی انجام نشده و نیاز به ساپورتهای زیندار باشد.
۵. کلمپهای دو پیچ و سه پیچ (تفاوت در عایق)
تفاوت اصلی میان کلمپهای دو پیچ و سه پیچ در کاربری آنها نسبت به عایق لوله است. کلمپهای دو پیچ عمدتاً برای آویزان کردن لولههای بدون عایق (لخت) استفاده میشوند و ظرفیت باربری متوسطی دارند. در مقابل، کلمپهای سه پیچ مختص خطوطی هستند که سیالات با دمای بالا حمل کرده و دارای عایق حرارتی ضخیم میباشند. در مدل سه پیچ، طول بازوهای کلمپ افزایش یافته تا بتواند لوله را از روی عایق مهار کند. پیچ سوم که در بالا قرار میگیرد، امکان اتصال و رگلاژ را در خارج از ضخامت عایق فراهم کرده و قابلیت حمل بار بیشتری نسبت به مدل دو پیچ ایجاد میکند.
۶. کلمپهای رایزر
در خطوط لوله عمودی (رایزرها) که در داکتهای ساختمان یا پتروشیمیها اجرا میشوند، نمیتوان از آویزهای معمولی استفاده کرد. در اینجا کلمپهای رایزر وارد عمل میشوند. این کلمپها به گونهای طراحی شدهاند که بارهای سنگین ناشی از وزن ستون آب یا سیال را از طریق دو گوش یا لبههای کناری خود به تکیهگاههای سازهای یا کف طبقات منتقل میکنند. نکته مهم فنی این است که این کلمپها معمولاً برای تحمل بارهای عمودی طراحی شدهاند و نباید در معرض دماهای بسیار بالایی که موجب تغییر شکل آنها میشود، قرار گیرند.
۷. کلمپهای یوکی (Yoke) و تسمهای
برای آویزان کردن لولههای عایقدار افقی با دمای بالا، کلمپهای نوع یوکی (Yoke) گزینهای مناسب هستند که میتوانند لولههایی با ضخامت عایق ۴ تا ۶ اینچ را پوشش دهند. در کنار این مدل، کلمپهای تسمهای نیز وجود دارند که برای حمایت از خطوط افقی یا عمودی با پیچ کردن مستقیم تسمه به سازه به کار میروند و نصب بسیار سریعی دارند.
۸. کلمپهای سنگین و چندگانه
برای کاربردهای صنعتی سنگین و لولههای سایز بزرگ، از کلمپهای سنگین استفاده میشود که آلیاژ و ضخامت ورق آنها برای تحمل بارهای فوقسنگین تقویت شده است. همچنین در برخی طراحیها، از کلمپهای چند لوله استفاده میشود که امکان عبور و مهار همزمان چند خط لوله موازی را فراهم میکنند.
پارامترهای کلیدی در انتخاب کلمپ مناسب
انتخاب کلمپ فراتر از تطبیق سایز است و نیازمند بررسی دقیق مهندسی میباشد.
- اولین فاکتور، جنس لوله و کلمپ است. متریال کلمپ باید با لوله سازگار باشد؛ به عنوان مثال برای لولههای استنلس استیل، حتماً باید از کلمپ استیل یا کلمپهای دارای روکش محافظ استفاده کرد تا از خوردگی گالوانیکی جلوگیری شود.
- فاکتور دوم، دما و انقباض و انبساط است. لولهها با تغییر دمای سیال، دچار تغییر طول میشوند. کلمپ انتخابی باید یا اجازه حرکت جزئی به لوله بدهد به عنوان و یا آنقدر مقاوم باشد که لوله را کاملاً فیکس کند به عنوان، که این موضوع باید بر اساس طراحی خط لوله تعیین شود.
- ظرفیت تحمل بار نیز از اهمیت بالایی برخوردار است و به عنوان فاکتور سوم بررسی می شود. مهندسان باید وزن لوله پر از سیال را محاسبه کرده و بر اساس جداول استاندارد کاتالوگ سازنده، کلمپ را انتخاب کنند. معمولاً ظرفیت باربری در دو حالت استاندارد و سنگین تعریف میشود. همچنین قطر خارجی لوله، بهویژه در لولههای پلاستیکی و پلیمری که استانداردهای ابعادی متفاوتی نسبت به لولههای فلزی دارند، باید دقیقاً اندازهگیری شود. اگر لوله دارای عایق است، سایز کلمپ باید بر اساس قطر نهایی (لوله + عایق) انتخاب گردد.
متریال و ویژگیهای ساختاری
کلمپهای لوله امروزه با تنوع متریالی بالایی تولید میشوند که شامل فولاد کربنی، فولاد ضد زنگ، پلاستیکهای مهندسی، مس، برنج و آلومینیوم است. بسیاری از کلمپهای فولادی با روکشهای کروم، گالوانیزه گرم یا الکتروگالوانیزه پوشش داده میشوند تا در برابر رطوبت و عوامل محیطی مقاوم باشند.
از ویژگیهای بارز کلمپهای مدرن میتوان به عملیات نصب ساده، ظاهر زیبا (برای لولهکشیهای اکسپوز)، قابلیت جذب شوک و میرایی ارتعاشات اشاره کرد. خاصیت کاهش آکوستیک یا صداگیری، به خصوص در ساختمانهای مسکونی و بیمارستانها که صدای عبور سیال میتواند آزاردهنده باشد، یک مزیت رقابتی مهم محسوب میشود. شما می توانید قیمت کلمپ لوله را در انواع جنس های مختلف در سایت انرژی سازان مشاهده کنید.
تفاوت نقطه ثابت و نقطه لغزشی در انتخاب کلمپ
هنگامی که کاربران به دنبال خرید کلمپ هستند، اغلب با اصطلاحات نقطه ثابت و نقطه لغزشی مواجه میشوند که در متن اصلی اشارهای به آن نشد. در طراحی سیستمهای لولهکشی، به ویژه لولههای آب گرم و بخار، لوله در اثر حرارت منبسط میشود.
اگر هدف شما این است که لوله در جای خود کاملاً میخکوب شود و هیچ حرکتی نداشته باشد، باید از کلمپهای مجهز به لاستیکهای اصطکاکی بالا یا کلمپهای صلب که محکم بسته میشوند به عنوان فیکس پوینت استفاده کنید. اما اگر نیاز است که لوله در اثر انبساط، درون بست حرکت کند تا لوله خم نشود یا نشکند، باید از کلمپهایی استفاده کنید که کمی فضای بازی دارند یا دارای واشرهای لغزنده هستند. این موضوع در لولههای پلیاتیلن و پنجلایه که ضریب انبساط طولی بالایی دارند، بسیار حیاتی است. عدم رعایت این نکته میتواند منجر به کنده شدن کلمپ از دیوار یا دفرمه شدن لوله در طول زمان شود.
