با گسترش روز به روز شبکه جمعآوری فاضلاب در کلانشهرها، اتصال صحیح و اصولی سیستم دفع فاضلاب ساختمانها به شبکه شهری (اگو) به یکی از دغدغههای اصلی مالکین و پیمانکاران تاسیساتی تبدیل شده است. انشعاب فاضلاب صرفاً یک لولهگذاری ساده بری ما نیست و نقش مهمی در خروج پساب ساختمان به شمار میرود.فقط یک لحظه تصور کنید این سیستم درست کار نکند! اجرای غیراصولی این بخش میتواند منجر به فجایعی نظیر پسزدگی فاضلاب به داخل ملک، انتشار بوی نامطبوع، نشت مواد آلاینده به خاک، نشست پی ساختمان و حتی نفوذ جانوران موذی شود.
در این مقاله تخصصی، ضمن بررسی اهمیت اجرای استاندارد، به معرفی دقیق اجزا و مراحل نصب انشعاب فاضلاب شهری میپردازیم. هدف ما ارائه دیدگاهی فنی به پیمانکاران و آگاهیبخشی به کارفرمایان است تا با شناخت دقیق استانداردهای شرکت آب و فاضلاب، از هزینههای گزاف تعمیرات و لولهبازکنی در آینده جلوگیری کنند. پس اگر به دنبال راهنمای استاندارد نصب انشعاب فاضلاب به شبکه شهری (ویژه پیمانکاران) هستید اینجا بهترین جایی است که می توانید باشید!
ضرورت اجرای مهندسی انشعاب فاضلاب
اتصال غیراستاندارد ملک به شبکه شهری، ریسکهای فراوانی را به همراه دارد. مهمترین دلیل برای رعایت الزامات فنی، جلوگیری از پدیده پسزدگی است. در مواقع بارندگی شدید یا گرفتگی خطوط اصلی شهر، اگر انشعاب ساختمان فاقد تجهیزات حفاظتی باشد، محتویات فاضلاب شهری میتواند از طریق کفشویها به داخل طبقات پایین ساختمان بازگردد. علاوه بر این، نشت فاضلاب از اتصالات ضعیف باعث شستن خاک زیر پی و ایجاد حفرههای پنهان میشود که در درازمدت خطر نشست ساختمان را افزایش میدهد. همچنین اجرای صحیح سیستم ونت و سیفون، تنها راهکار قطعی برای حذف بوی نامطبوع و جلوگیری از ورود گازهای سمی سپتیک به فضای مسکونی است.
کالبدشکافی یک انشعاب استاندارد؛ معرفی اجزای ضروری
یک انشعاب اصولی مجموعهای هماهنگ از لولهها و اتصالات است که هر کدام وظیفهای بر عهده دارند. شناخت این اجزا برای نظارت بر عملکرد پیمانکاران ضروری است.
۱. سیفون و مخزن بازدید
سیفون قلب سیستم انشعاب است. این قطعه با نگهداشتن مقداری آب در خود، یک پلاگ آبی ایجاد میکند که مانع عبور گازهای بدبو و حشرات از شبکه شهری به داخل لولههای ساختمان میشود. مخزن بازدید که معمولاً همراه سیفون اجرا میشود، نقش موثری در تنظیم فشار جریان و ایجاد دسترسی برای کارشناسان دارد. نبود این بخش یا اجرای ناقص آن، عامل اصلی انتشار بوی فاضلاب در ساختمانهای نوساز است.
۲. شیر یکطرفه فاضلابی
برای ساختمانهایی که تراز خروجی آنها نزدیک به تراز شبکه شهری است یا در مناطق پرباران قرار دارند، نصب شیر یکطرفه یک الزام ایمنی محسوب میشود. این شیر دارای مکانیزمی است که اجازه عبور سیال را تنها از سمت ساختمان به شهر میدهد. در صورت برگشت فاضلاب از شبکه شهری یا ورود سیلاب به شبکه، دریچه شیر بسته شده و از ورود آلودگی و جانوران موذی به داخل ملک جلوگیری میکند.
۳. لوله علمک یا رایزر بازدید
این لوله عمودی که در مسیر خروجی قرار میگیرد، دسترسی به خطوط زیرزمینی را بدون نیاز به حفاری فراهم میکند. پیمانکاران با نصب این رایزر، امکان ورود شلنگهای واترجت برای شستشو، فنر لولهبازکنی و دوربینهای بازرسی را ایجاد میکنند. وجود این قطعه تضمین میکند که برای رفع یک گرفتگی ساده، نیازی به تخریب کف حیاط یا پارکینگ نخواهد بود.
۴. خط انتقال با لوله کاروگیت
لوله رابط بین سیفون ساختمان و شبکه شهری باید مقاومت مکانیکی بسیار بالایی داشته باشد. لولههای کاروگیت پلیاتیلن به دلیل ساختار حلقوی خود، تحمل بار ترافیکی و فشار خاک را بهخوبی دارا هستند. این لولهها در برابر خوردگی شیمیایی ناشی از گازهای فاضلاب مقاوم بوده و طول عمری بین ۴۰ تا ۸۰ سال دارند. سطح داخلی صیقلی آنها نیز از رسوبگذاری و گرفتگی جلوگیری میکند.
۵. دریچه بازدید و کوپلر اتصال
در نقطه انتهایی، اتصال لوله ساختمان به شبکه شهری باید توسط قطعهای به نام موفه یا انشعابگیر انجام شود. این قطعه وظیفه آببندی کامل محل اتصال و جلوگیری از نفوذ ریشه درختان یا آبهای سطحی به داخل شبکه را بر عهده دارد. همچنین در سطح زمین، دریچههای بازدید (چدنی، کامپوزیت یا پلیاتیلن) نصب میشوند تا دسترسی سریع به رایزرها و سیفونها جهت بازرسی دورهای امکانپذیر باشد. این دریچهها باید کاملاً کیپ باشند تا از خروج بو جلوگیری کنند. در این مرحله می توان از سپتیک تانک ها برای کاهس درصد خلوص فاضلاب خانگی استفاده کرد. سپتیک تانک ها در جنس های مختلفی به فروش می رسند که مهم ترین آنها سپتیک های پلی اتیلنی و بتنی هستند. پیش از انتخاب حتما به مقایسه سپتیک تانک بتنی و پلی اتیلنی بپردازید و بهترین مورد را انتخاب کنید.
شیببندی استاندارد و کلاس مقاومتی لولهها
موضوعی که برای پیمانکاران حرفهای بسیار حائز اهمیت است، رعایت دقیق شیب هیدرولیکی و انتخاب کلاس مقاومتی مناسب است.
قانون شیب برخلاف تصور عموم به ما می گوید که شیب بیشتر همیشه بهتر نیست. شیب استاندارد برای لولههای انشعاب فاضلاب معمولاً بین ۱ تا ۳ درصد است. اگر شیب کمتر از این مقدار باشد، سرعت جریان کم شده و مواد جامد تهنشین میشوند. اگر شیب بیش از حد باشد، مایعات با سرعت عبور کرده و مواد جامد در لوله باقی میمانند (پدیده جداشدگی).
کلاس لوله (SN): لولههای کاروگیت استفاده شده در انشعاباتی که از زیر معابر یا پارکینگ عبور میکنند، باید دارای مقاومت حلقوی حداقل SN8 (31.5 kN/m²) باشند. استفاده از لولههای ضعیفتر مانند SN4 در زیر فشار خاک و بار ترافیکی ممکن است منجر به دفرمه شدن لوله (بیضوی شدن) و در نهایت گرفتگی مسیر شود.
مراحل اجرایی نصب انشعاب توسط تیمهای متخصص
فرآیند نصب انشعاب استاندارد باید طبق یک پروتکل دقیق انجام شود. در گام اول، کارشناسان با بازدید میدانی، بهترین مسیر عبور لوله را با کمترین پیچ و خم انتخاب میکنند. سپس عملیات حفاری با در نظر گرفتن عمق یخبندان و حفاظت از سایر تأسیسات شهری (آب، برق، گاز) آغاز میشود.
در مرحله نصب، بستر کانال باید با خاک نرم رگلاژ شود تا از آسیب به لوله کاروگیت جلوگیری گردد. پس از جایگذاری سیفون، شیر یکطرفه و لولهها با شیب دقیق، اتصال نهایی با استفاده از موفه یا کمربند انشعاب به شبکه اصلی شهر برقرار میشود. نکته کلیدی در این مرحله، تست آببندی قبل از پوشاندن روی لولههاست. پس از اطمینان از عدم نشتی، خاکریزی مرحلهبهمرحله انجام شده و دریچه بازدید در تراز کف تمامشده نصب میگردد. پس از اتمام کار فاضلاب به تصفیه خانه های شهر انتقال پیدا می کند. تصفیه فاضلاب یکی از روش های موثر برای صرفه جویی در مصرف آب می باشد. یکی از چالش های مهم در تصفیه فاضلاب بوی نامطبوع آن است که آن هم با کمک روش های حذف بو از سیستم های تصفیه فاضلاب تا حدود زیادی رفع گردیده است.
سخن پایانی
اجرای انشعاب فاضلاب شهری یک سرمایهگذاری بلندمدت بر روی سلامت و ایمنی ساختمان است. هماهنگی اجزایی نظیر سیفون، شیر یکطرفه و لوله کاروگیت، در کنار رعایت اصول فنی شیببندی و انتخاب متریال باکیفیت، تضمینکننده سیستمی بدون گرفتگی، بدون بو و بدون بازگشت فاضلاب خواهد بود. توصیه میشود مالکین و سازندگان همواره از پیمانکاران مجاز و تجهیزات دارای نشان استاندارد برای این امر خطیر استفاده نمایند تا از مشکلات حقوقی و فنی آتی در امان باشند.
