کابلهای فیبر نوری به عنوان ستون فقرات شبکههای ارتباطی مدرن، ساختاری بسیار ظریف و حساس دارند. بر خلاف کابلهای مسی قدیمی، این تارهای نوری در برابر نیروهای کششی، خمشهای تند و فشارهای محیطی آسیبپذیر هستند. به همین دلیل، محافظت از آنها در یک بستر امن به نام داکت یا مجرا (Duct) الزامی است. داکتها که معمولاً از جنس پلیاتیلن سنگین (HDPE)، فلز یا بتن ساخته میشوند، نقش سپر محافظتی را ایفا میکنند. در این مقاله، علاوه بر بررسی ماهیت داکت، روشهای تخصصی قرار دادن کابل درون این مجراها (روش نصب داکت کابل فیبر نوری) و نکات فنی برای جلوگیری از قطع ارتباطات را تشریح خواهیم کرد.
داکت فیبر نوری چیست و چرا اهمیت دارد؟
داکت فیبر نوری در سادهترین تعریف، یک لوله یا مسیر محافظ است که پیش از کابلکشی در زمین یا دیوار تعبیه میشود. هدف اصلی استفاده از داکت، ایجاد یک لایه محافظتی فیزیکی است تا کابل در تماس مستقیم با خاک، رطوبت، سنگهای تیز و جوندگان قرار نگیرد. علاوه بر حفاظت، داکتگذاری هوشمندانه این امکان را به مدیران شبکه میدهد که در آینده بدون نیاز به حفاری مجدد، کابلهای جدیدی را به شبکه اضافه کنند یا کابلهای معیوب را تعویض نمایند.
روشهای اصلی نصب کابل در داکت
برای عبور دادن کابل فیبر نوری از درون داکتهای نصب شده، دو استراتژی اصلی وجود دارد که انتخاب هر یک به مسافت، بودجه و شرایط جغرافیایی پروژه بستگی دارد. شما می توانید لیست قیمت سابداکت و داکت فیبر نوری به روز را در سایت لوله آنلاین مشاهده و خریداری کیند. روش نصب داکت کابل فیبر نوری عبارتند از:
- روش سنتی کشش یا راندن
- روش مدرن شوتینگ یا دمیدن هوا
۱. روش کشش یا راندن در داکت (Pulling Method)
این روش که به نام روش راندن نیز شناخته میشود، برای مسیرهای کوتاه و شبکههای دسترسی محلی کاربرد دارد. در این تکنیک، یک طناب یا سیم بکسل مخصوص از قبل درون داکت قرار داده شده است. تکنسینها با اتصال کابل به این طناب، آن را به صورت دستی یا با استفاده از وینچهای مکانیکی به درون لوله میکشند.
محدودیت اصلی این روش، اصطکاک است. هرچه طول مسیر بیشتر شود، اصطکاک کابل با جداره داکت افزایش یافته و نیروی کشش بیشتری لازم است که میتواند به تار فیبر نوری آسیب بزند. به همین دلیل، این روش معمولاً برای فاصلههای کمتر از ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر پیشنهاد میشود. در فواصل طولانیتر، نیاز است که در هر ۳۰۰ متر، حوضچههای بازدید (Manhole) تعبیه شود تا کابل بیرون کشیده شده و دوباره برای مرحله بعد آماده شود. برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید مقاله “منهول پلی اتیلن مخابراتی چیست” را مطالعه فرمایید.
۲. روش نصب با کمپرسور باد یا شوتینگ فیبر (Air Blowing)
در پروژههای عظیم زیرساختی با طول مسیرهای بیش از ۱۰۰۰ متر، روش کشش کارایی ندارد و جای خود را به روش شوتینگ هوا میدهد. در این تکنیک پیشرفته، از یک دستگاه دمنده قدرتمند استفاده میشود که هوای فشرده را با سرعت و فشار بالا به داخل داکت تزریق میکند. جریان هوا باعث میشود کابل در داخل لوله حالت شناور پیدا کرده و اصطکاک آن با دیوارهها به حداقل برسد. همزمان یک سیستم مکانیکی (پیستون) کابل را به جلو هل میدهد.
این روش برای نصب انواع کابلهای استاندارد، آرموردار و حتی کابلهای میکرو در میکروداکتها ایدهآل است. از مزایای بارز آن میتوان به سرعت بالای اجرا، کاهش نیروی انسانی و کمترین میزان تنش وارده به کابل اشاره کرد. البته اجرای این روش نیازمند داکتگذاری یکپارچه و بدون نشتی هواست، زیرا هرگونه سوراخ در داکت باعث افت فشار هوا و توقف عملیات میشود.
کدام روش برای پروژه شما مناسب است؟
انتخاب میان روش کششی و شوتینگ هوا به فاکتورهای متعددی بستگی دارد. نخستین عامل مسافت است، اگر مسیر شما طولانی (بیش از ۲ کیلومتر) و دارای خم و پیچهای متعدد است، روش شوتینگ هوا به دلیل حذف اصطکاک و شناور کردن کابل، گزینه برتر است. در مقابل برای مسیرهای مستقیم و کوتاه چند صد متری، روش کشش دستی اقتصادیتر خواهد بود.
عامل دوم تجهیزات و نیروی انسانی است. روش کشش نیازمند استقرار نیرو در دو سر لوله (یکی برای کشیدن و یکی برای تغذیه کابل) است، اما در روش شوتینگ، تجهیزات و اپراتور تنها در یک طرف مسیر مستقر میشوند. از نظر ایمنی کابل نیز روش بادی برتری دارد، چرا که در روش کششی، اعمال نیروی بیش از حد میتواند باعث پارگی یا کشیدگی میکروسکوپی تارهای نوری شود، اما در روش بادی فشار هوا به صورت یکنواخت توزیع میشود.
اهمیت آزمون سلامت داکت و روانکاری
پیش از شروع عملیات نصب، به ویژه در روش شوتینگ، انجام تست ماندرل (Mandrel Test) و تست فشار ضروری است. گاهی اوقات داکتها در زیر زمین بر اثر فشار خاک دچار لهیدگی یا تغییر شکل (بیضوی شدن) میشوند. عبور دادن یک قطعه کالیبره شده (ماندرل) از درون داکت قبل از کابلکشی، اطمینان میدهد که مسیر باز است و کابل در میانه راه گیر نمیکند.
علاوه بر این، استفاده از روانکنندههای مخصوص کابلکشی (Lubricants) نباید نادیده گرفته شود. حتی در روش بادی، استفاده از روغنهای پایه آب که با روکش کابل سازگاری شیمیایی دارند، میتواند ضریب اصطکاک را تا حد بسیار زیادی کاهش دهد. این کار باعث میشود کابل مسافت طولانیتری را با فشار هوای کمتر طی کند و ریسک آسیب به روکش کابل به صفر برسد.
مراحل اجرا و استاندارد نصب داکت
برای اجرای موفقیتآمیز عملیات کابلکشی، رعایت یک پروتکل دقیق ایمنی و فنی الزامی است. فرآیند با بازرسی ایمنی محیط آغاز میشود. تمام حوضچهها و منهولها باید از نظر وجود گازهای سمی تهویه شوند و آبهای جمع شده در مسیر پمپاژ گردند. پس از ایمنسازی، تجهیزات دمنده و کمپرسورها در ابتدای مسیر مستقر شده و اتصالات هیدرولیکی برقرار میشوند.
مرحله کلیدی بعدی، تراز کردن قرقره کابل است. قرقره باید در وضعیتی قرار گیرد که کابل بدون هیچگونه زاویه تند یا ساییدگی وارد دستگاه دمنده شود. استفاده از یک مفصل گردنده (Swivel) بین کابل و طناب کشش در روش سنتی، یا در ابتدای کابل در روش بادی، حیاتی است تا از پیچ خوردن کابل در حین حرکت جلوگیری شود.
تکنیک آرایش هشتی شکل (Figure-Eight)
از جمله تکات فنی در کابلکشی فیبر نوری، نحوه مدیریت کابلهای اضافه یا باز شده است. اگر نیاز باشد کابل را از قرقره باز کنید و روی زمین قرار دهید، هرگز نباید آن را به صورت دایرهای ساده جمع کنید، زیرا این کار باعث تاب خوردن کابل میشود. روش استاندارد، استفاده از پیکربندی شکل ۸ (Figure-eight) است. در این روش، کابل را روی زمین به شکل عدد ۸ انگلیسی پهن میکنند. این آرایش خاص باعث میشود هر نیمحلقه، پیچش نیمحلقه قبلی را خنثی کند و کابل بدون هیچگونه تنش پیچشی (Torsion) آماده ورود به داکت شود. اندازه این حلقه معمولاً حدود ۵ متر در طول در نظر گرفته میشود.
اقدامات نهایی پس از نصب
پس از اینکه کابل به انتهای مسیر رسید، کار تمام نشده است. باید حدود ۳ متر از انتهای کابل که تحت کشش یا فشار گیره بوده بریده شود تا بخش سالم کابل باقی بماند. سپس، نصب درپوشهای محافظ (End Caps) روی سر کابل برای جلوگیری از نفوذ رطوبت الزامی است. در نهایت، کابلهای اضافه باید با رعایت شعاع خمش مجاز، در رکهای مخصوص یا حوضچهها کلاف شده و مدیریت شوند. رعایت این جزئیات فنی، تضمینکننده عمر طولانی شبکه فیبر نوری و کاهش هزینههای تعمیر و نگهداری در آینده خواهد بود.
